و سخن محقق اصفهانى نيز به اين مطلب باز مى گردد كه مى گويد : « علت فاعلى ، ذات مباشر فعل با اراده فعل است و آن علت نزديك است و وجود و قدرت و علم و اراده او در فاعليت فاعل اثر گذار است و بخشنده اين امور خداوند واجب است كه فاعل بعيد و دور مى باشد . پس هر كس تنها به اولى بنگرد ، حكم به تفويض مىكند و هر كس تنها به دومى بنگرد حكم به جبر مى نمايد و انسان اهل نقد و روشن بين سزاوار است كه دو چشم داشته باشد [ و هر دو را نيك بنگرد ] . « 1 » همانگونه كه ممكن است سخن علامه مجلسى « 2 » را به نحوى توجيه نمود كه به اين سخن باز گردد .

--> ( 1 ) - بحوث فى الاصول ، ج 2 ، ص 53 ( فايده : نه جبر و نه تفويض بلكه امر بين الامرين ) و در نهايه الدرايه ج 1 ص 205 ( تنبيه و تنزيه ) ( 2 ) - علامه مجلسى در بحار الانوار ج 5 ص 18 پس از ذكر جبر و تفويض مى گويد : « و حد وسط ميان اين دو قول چنين است كه خداوندد آفريدگان را بر افعالشان توانا ساخت و قدرت بخشيد و حد و مرزى در اين باره برايشان مشخص ساخت و آنان را با منع و ترساندن و وعده و بيم از زشتى ها بازداشت . آنان را بر انجام آن اعمال مجبور نساخت زيرا قدرت انجام اعمال را به آنان بخشيده و اعمال را به ايشان وانگذارده چون بندگان را از بسيارى از اعمال بازداشته است . و حد و مرزى را در اعمال برايشان قرار داده و آنان را به كردار نيكو فرمان داده و از كردار زشت بازداشته است . اين جدايى ميان جبر و تفويض است » . آنگاه كلام را در بيان روايات ادامه داده است . همچنين به ص 83 و پس از آن مراجعه نما .